Sa mundo ng musika kung saan ang bawat nota ay maaaring maging arma ng pagbabago o simpleng aliw sa araw-araw, may mga tinig na hindi na lamang kumakanta—sila ay sumisigaw ng katotohanan, naglalahad ng mga sugat ng bayan, at nagiging alaala ng mga panahong hindi na natatandaan ng marami. Ito ang kwento ni Socorro Avelino, o kilala natin sa pusong ng bawat Pinoy bilang Coritha—ang folk singer na nagbigay-buhay sa mga awit ng protesta noong mga madilim na taon ng Martial Law, ngunit sa huli ng buhay niya, nag-iisa sa katahimikan ng pagdurusa, na nagpapatunay ng kawalan ng hustisya sa mundo ng Original Pilipino Music (OPM). Sa Oktubre 2025, isang taon pagkatapos ng kanyang pagpanaw noong Setyembre 27, 2024, sa edad na 73, ang kanyang kwento ay hindi na lamang alaala; ito ay paalala na ang mga bayani ng musika ay madalas na hinahayaan ng mga institusyong dapat silang alagaan. Ito ay hindi simpleng paglalahad ng isang buhay; ito ay salaysay ng pag-asa na natunaw sa paglimot, ng tinig na nag-echo sa EDSA ngunit nawala sa ingay ng makabagong panahon.

Ipinanganak si Coritha noong Hunyo 27, 1951, sa isang pamilyang hindi ordinaryo—ang mga Avelino, na may ugat sa pulitika at kapangyarihan. Bilang apo ni Jose Dira Avelino Sr., ang unang Senate President ng Third Republic at kilalang pigura sa panahon ng Commonwealth, lumaki siyang nakapalibot ng mga kwento ng laban at ambisyon. Ang kanyang lolo, na ipinanganak noong 1890 sa Calbayog, Samar, ay hindi lamang politico; siya ay simbol ng mga hamon ng bagong lipunan, mula sa pagiging Labor Secretary hanggang sa kanyang kontrobersyal na quote na “What are we in power for?” na naging paksa ng mga debate sa kasaysayan. Ito ang background na nagbigay sa Coritha ng malalim na pag-unawa sa lipunan—mga kwento ng kapangyarihan na madalas na sumasaktan ang mahihirap. Ngunit hindi siya sumunod sa landas ng pulitika; sa halip, pinili niyang gamitin ang kanyang tinig bilang sandigan ng pagbabago. Lumaki sa Manila, na puno ng ingay ng lungsod at alaala ng tradisyunal na musika, natutunan niyang gamitin ang mga katutubong instrumento tulad ng bandurria at gitara upang likhain ang mga awit na hindi lamang maganda, kundi matapang.

Sa dekada ’60 at ’70, nagsimulang magningning si Coritha sa mundo ng Pinoy folk-rock, isang genre na naghalo ng Western influences at katutubong alituntunin upang salaminin ang kalagayan ng Pilipino. Hindi siya basta-basta singer; siya ay manunulat ng awit na nagiging boses ng mga walang boses. Ang kanyang debut album noong 1970s ay nagdala ng mga himig na puno ng damdamin—mula sa “Gising Na, O Kuya Ko,” na nagpapatawag sa pagmulat ng mga kabataan sa mga isyu ng lipunan, hanggang sa “Awit Kay Leandro,” na naglalahad ng mga kwento ng pag-ibig at paghihirap sa gitna ng urban na buhay. Pero ang tunay na kanyang marka ay ang mga protesta songs na lumabas sa gitna ng Martial Law, ang panahon ng diktadura ni Ferdinand Marcos na nagpasara ng mga pahayagan at nagpahinto sa mga tinig ng oposisyon. “Oras Na,” na isinulat niya noong 1978 at inilabas noong 1979, ay naging anthem ng paglaban—mga linya tulad ng “Oras na, oras na na tayong lumaban” na nag-echo sa mga lihim na gathering ng mga aktibista. Ito ay hindi lamang kanta; ito ay tawag sa pagkilos, na muling ginamit sa EDSA Revolution ng 2001 laban kay Joseph Estrada, kung saan personal na sumali si Coritha sa mga protesta, hawak ang kanyang gitara bilang sandata.

Kasabay ng “Oras Na,” ang “Sierra Madre” ay naging isa pang ikonikong awit na naglalahad ng kagandahan at pagkasira ng kalikasan sa kamayn ng mga minahan at korupsyon. Sa kanyang mala-anghel na tinig—malambot ngunit matatag, parang hangin sa mga bundok—naipakita niya ang salamin ng bayan: ang mga magsasaka na nawawalan ng lupa, ang mga manggagawa na naghihirap sa ilalim ng rehimeng mapang-api. At pagkatapos ay “Lolo Jose,” isang kanta na direktang hango sa kanyang lolo, na nagiging tribute sa mga matatanda na nagbuwis ng buhay para sa kalayaan. Ayon sa mga lumang interbyu, ang awit na ito ay puno ng personal na alaala—mga kwentuhan sa hapagkainan tungkol sa mga laban ni Jose Avelino laban sa mga dayuhang kapangyarihan, na nagbigay sa Coritha ng aral na ang musika ay hindi para sa sarili, kundi para sa susunod na henerasyon. Sa mga panahong iyon, siya ay reyna ng mga coffee houses at folk festivals, katuwang ng mga katulad niyang artista tulad ng Heber Bartolome ng Banyuhay at ang grupo na Asin. Ang kanyang mga performance ay hindi lamang concerts; sila ay mga miting na nagpapasigla ng damdaming makabayan, na nagbibigay ng lakas sa mga Pilipino na lumalaban sa dilim ng diktadura.

Ngunit pagkatapos ng EDSA Revolution ng 1986, na nagdala ng pag-asa at pagbabago, biglang nagbago ang tunog ng musika. Ang Pinoy rock at folk ay naapektuhan ng bagong henerasyon ng pop at punk, at ang mga awit ng protesta ay nawala sa playlist ng mass media. Si Coritha, na dati ay puno ng kontrata at guestings, ay biglang nawala sa publiko—isang plot twist na hindi inaasahan ng kanyang mga tagahanga. Walang opisyal na paliwanag, pero sa likod ng mga ngiti sa mga lumang photos ay ang katotohanan ng paglimot: ang mga record labels ay hindi nagbayad ng sapat na royalties para sa mga awit na patuloy na ginagamit sa commercials, videoke, at social media reels. Ayon sa mga artikulo mula sa Rappler at OurBrew noong 2024, ang mga legacy artists tulad niya ay nabubuhay mula gig sa gig, na may bayad na hindi sapat para sa retirement. “After the euphoria of EDSA, routines took over, and Coritha disappeared,” ayon sa isang retrospective piece, na naglalahad ng kawalan ng suporta mula sa gobyerno o industriya para sa mga nag-ambag ng tunay na kultura.

Ang mga hamon ay hindi huminto doon. Noong 2000, nagretiro na si Coritha nang buong-buo, na nagfo-focus sa kanyang pananampalataya at simpleng buhay, na madalas niyang ibinabahagi sa mga church activities. Pero ang buhay ay hindi rinig ng mga pangarap. Noong 2018, sa isang madaling-araw na insidente sa Quezon City, natupok ng apoy ang kanyang simpleng bahay sa Barangay Sacred Heart—walang insurance, walang sapat na pera para mag-rebuild. Ayon sa Philstar report noon, siya ay 62 taong gulang, nakatira mag-isa, at nawalan ng lahat: mga memorabilia mula sa kanyang career, mga instrumento, at kahit ang mga litrato ng kanyang pamilya. Ito ang turning point na nagdala sa kanya ng depresyon, na nagiging paliwanag kung bakit nawala siya pa lalo sa publiko. Hanggang sa lumitaw si Luisito “Chito” Santos, ang kanyang domestic partner na nakilala niya pa noong ’80s sa isang concert sa Escolta. Si Chito, isang matagal na kakilala, ay nag-alok ng tulong—dinala niya si Coritha sa kanyang farm sa Tagaytay, Cavite, kung saan nagsimula ang kanilang tahanan na puno ng payapa ngunit hindi walang hamon. “She was helpful to those in need, but who helped her?” ayon kay Chito sa isang vlog ni Julius Babao noong Hulyo 2024, na nagpa-viral sa kalagayan niya.

Sa mga huling taon, ang kalusugan ni Coritha ay nagiging mas mabigat na pasanin. Diabetic siya mula pa sa mas maagang panahon, ngunit noong Pebrero 2024, dumating ang multiple strokes na nagpabedridden sa kanya—hindi na makagalaw, nakahiga na lang sa kama, na nagiging paliwanag ng kanyang kahinaan sa mga video na nag-viral. Ayon sa ABS-CBN at GMA reports, ang kanyang kondisyon ay nag-trigger ng outpouring ng suporta mula sa OPM community: isang benefit concert na “Awit Para Kay Coritha” noong Agosto 5, 2024, sa Quezon City, na pinagtuunan ng mga kapwa-artista tulad nina Freddie Aguilar, Jim Paredes, Cooky Chua, Bayang Barrios, at Jesse Bartolome. “This is for the voice that woke us up,” sabi ni Jim Paredes sa isang tribute post sa Facebook, na naglalahad ng sakit ng pagkawala ng suporta sa mga legacy artists. Pero sa kabila ng mga ito, hindi sapat ang tulong—ang CT scan ay nagpakita ng mga strokes na hindi na maibabalik, at ang diabetes ay nagdagdag ng komplikasyon sa kanyang paghinga at pulse.

Sa kanyang mga huling sandali, sa payapang farm sa Tagaytay, hawak ni Chito ang kamay niya habang naghihirap siyang huminga. “Mas mabuti na nga ‘yan kaysa nakikita namin na nahihirapan siya,” sabi ni Chito sa emosyonal na interbyu kay Julius Babao noong Setyembre 27, 2024, dakong ala-7:50 ng gabi nang sa wakas ay huminto ang kanyang paghihirap. Ayon sa kanyang mga caregiver, ang desisyon na huwag nang pahabain ang sakit ay galing sa pagmamahal—cremation ang kanyang hiling, na may one-day viewing sa Tagaytay para sa mga gustong magpaalam. Ang pagpanaw niya ay hindi lamang personal na trahedya; ito ay indictment sa industriya na nagpapakinabang sa kanyang mga awit ngunit hindi nagbibigay ng sapat na proteksyon sa kanyang buhay. Sa Spotify at YouTube, ang “Oras Na” ay patuloy na nagpe-play, na nagbibigay ng kita sa platforms at labels, pero saan napupunta ang bahagi para sa pamilya niya? Ito ang tanong na nag-echo sa mga tributes mula sa Reddit at X (dating Twitter), kung saan ang mga netizens ay nagbabahagi ng alaala ng kanyang mga kanta bilang soundtracks ng kanilang kabataan.

Ngayon, isang taon pagkatapos, ang legacy ni Coritha ay hindi nawawala—siya ay patunay na ang musika ay maaaring maging sandigan ng bayan, ngunit ang mga lumilikha nito ay madalas na hinahayaan ng oras. Ang kanyang kwento ay nagpapaalala sa atin ng mga aral: una, ang pagbabago ay hindi permanente, at ang mga protesta songs ay kailangang protektahan ng batas sa royalties at healthcare para sa artists. Pangalawa, ang pamilya—tulad ng kanyang ugat kay Jose Avelino at sa huli kay Chito—ay ang tunay na lakas sa gitna ng kawalan. At pangatlo, ang pag-asa ay nananatili sa mga susunod na henerasyon: mga kababaihan sa musika tulad nina Bayang Barrios na nagpapatuloy ng kanyang tinig. Sa isang panahon na ang OPM ay puno ng bagong mukha at streaming hits, ang pagpanaw ni Coritha ay nagiging tawag na “Oras Na”—oras na para sa industriya na alagaan ang mga legacy artists, hindi lamang gamitin ang kanilang awit para sa kita.

Sa huli, si Coritha ay hindi lamang nawala; siya ay nananatili sa bawat himig ng “Sierra Madre” na nag-echo sa mga bundok, sa bawat “Lolo Jose” na nagpapaalala ng mga bayani ng nakaraan, at sa bawat “Oras Na” na nagpapatunay na ang tunay na protesta ay hindi namamatay. Habang ang 2025 ay nagdadala ng mga bagong awit at hamon, ang kanyang kwento ay nagbibigay ng liwanag: na ang musika ay para sa bayan, at ang bayan ay dapat para sa mga lumilikha nito. At para sa mga nanonood mula sa mga coffee houses ng ’70s hanggang sa mga reels ng ngayon, ito ay paalala na ang bawat tinig ay may presyo—ngunit ang pag-ibig sa musika ay walang hanggan.