Sa isang pagdinig na hindi na bago sa drama at tensyon, muling nabigyang liwanag ang madilim na kapalaran ng mga nawawalang sabungero. Sa harap ng mga opisyal ng gobyerno, harapang itinuro ng mga saksi si Atong Ang at Police Gen. Estomo bilang may kinalaman sa pagkawala ng mga sabungero—isang seryeng puno ng takot, koneksyon, at tila walang hustisya.

“Senator, baka sa langit na natin sila makita,” pabirong pahayag ni Sen. Bato dela Rosa—ngunit ang katatawanan ay hindi nagtago ng lungkot sa mga mata ng mga pamilyang naghihintay ng sagot. Isang dekada na halos ang lumipas simula nang biglang maglaho ang mga lalaking ito, at hanggang ngayon, wala pa ring malinaw na tugon. Sa bansang kung saan kapangyarihan ang batas at koneksyon ang kaligtasan, ang tanong ay hindi na kung sino ang may kasalanan—kundi kung may hustisya pa bang darating.

Sino ang itinuturo?

Ayon sa mga testigong lumantad sa Senado, may matibay silang paniniwala na isang malaking sindikato ang nasa likod ng mga pagdukot, at hindi malayong bahagi nito ang ilang kilalang personalidad sa sugal. May mga surveillance footage, chat logs, at testimonya ng mga pamilya na nagsasabing may bahid ng pagsasamantala at pananakot ang pagkawala ng kanilang mga mahal sa buhay.

Ngunit sa halip na pagkulong, nananatiling malaya at tila untouchable ang mga umano’y utak ng krimen. May ilan pang sinasabing aktibong konektado sa mga legal na online gambling operators—mga negosyong tila “malinis” sa papel pero duguan sa realidad.

CBCP: May bago tayong salot

Sa gitna ng eskandalo, naglabas ng pahayag ang Catholic Bishops’ Conference of the Philippines (CBCP) na nagsasabing may “bagong salot” sa lipunan—ang online gambling. Ayon sa mga obispo, tahimik itong kumakalat, at hindi lang katawan kundi kaluluwa at pamilya ang sinisira nito.

Hindi raw sapat na ipinagbawal ang E-Sabong at POGO. Dahil ang sugal, gaya ng isang virus, ay nagbagong-anyo—mas madulas, mas tahimik, mas nakakalason. Sa ilang click lang sa cellphone, puwede ka nang malulong. At ang mas masaklap, mga kabataan na mismo ang nabibiktima.

Sugal, pera, at dugo

Habang dumadami ang nalululong sa online gambling, dumadami rin ang mga kasong may kaugnayan sa pagkawala, pagkabaon sa utang, at minsan, pagpatay. Ayon sa ilang eksperto, hindi na lang ito isyu ng moralidad—ito’y isa nang malalang krisis panlipunan at pampulitika.

Pilit pinipigilan ng pamahalaan, ngunit habang may mga protektado sa itaas, walang nagbabago sa baba. Habang may mga opisyal na umiiwas sa tanong, may mga ina at asawa na araw-araw nananalangin na makita pa ang kanilang mga mahal sa buhay—buhay man o patay.

Hustisya, pera, at pagkalimot

Sa Pilipinas, tila normal nang ang mga mahihirap ang unang nawawala at ang mayayaman ang unang nakakaligtas. Pero hanggang kailan ito magtatagal? Gaano pa katagal bago natin sabihin na sapat na ang katahimikan, at panahon na para kumilos?

Ang tanong ngayon: Katapusan na ba ito ng mga makapangyarihang sangkot? O isa na naman ba itong kwento ng mga nawawala na hindi na muling mahahanap—kasama ng kanilang dignidad at ng hustisyang matagal nang inaasam?

Isa itong gising para sa ating lahat. Hindi lang ito tungkol sa sabungero. Hindi lang ito tungkol sa sugal. Ito’y tungkol sa konsensya ng isang bayang patuloy na binubulag ng koneksyon at kayamanan.