Ipinanganak si Zainab na bulag — at dahil lang doon, itinuring siyang kasumpa-sumpa. Sa mundong ito kung saan ang mata ng tao ay mabilis humusga, hindi siya kailanman binigyan ng pagkakataong mabuhay nang may dignidad.

Hindi niya alam ang itsura ng langit, o ang ganda ng mukha ng isang ina — dahil bago pa siya matutong lumakad, namatay na ito sa panganganak ng bunsong kapatid niya. At sa araw na iyon, para sa ama niya, namatay na rin si Zainab bilang anak.

“Hindi kita hiningi,” sabi ng ama niya minsang galit na galit habang sinasampal ang kamay ni Zainab na nahulog sa mesa. “Kamatayan ang dala mo sa ina mo. Anong silbi ng batang bulag?”

Bata pa siya nang unang maranasan ang gutom hindi dahil sa kahirapan, kundi dahil ayaw siyang pakainin ng ama kapag siya lang ang nasa bahay. Isinasara siya sa kwarto tuwing may bisita — hindi dahil sa hiya, kundi dahil sa galit. Sa kanya raw nagsimula ang lahat ng malas.

Isang gabi, ginising siya ng matinding sigawan. Nahuli ng ama niya ang isa sa kanyang mga kapatid na nakikipagtagpo sa lalaki mula sa kabilang bayan. Pero hindi ang kapatid ang naparusahan — si Zainab ang pinag-initan. Pinagbuhatan siya ng kamay, isinaboy sa kanya ang tirang pagkain ng aso. “Dahil ikaw ang malas dito!”

Lumaki si Zainab sa katahimikan, pero ang katahimikang iyon ay puno ng kirot, kirot na hindi kailanman nakita ng mundo — dahil sino nga bang maniniwala sa reklamo ng isang bulag na babae na walang kwenta sa mata ng kanyang sariling pamilya?

Nang siya’y dalawampu’t isa, pumasok sa silid ang ama niya na parang walang emosyon. “Ikakasal ka bukas,” sabi nito.

“Kanino po?” halos hindi makapagsalita si Zainab.

“Sa isang pulubi. Isa sa mga palaging nakatambay sa mosque. Tamang-tama kayo. Pareho kayong basurang hindi kailangan ng lipunan.”

At ganoon lang. Walang dasal, walang bilin. Isang babae na hindi kailanman minahal, ngayon ay ipinamigay na lang parang kalakal.

Sa mismong araw ng kasal niya, itinulak siya sa bisig ng estranghero. Tinawanan siya ng mga dumalo. “Ayan na ang anak ng kamalasan, binigay na sa kapwa malas.”

Hindi niya alam kung ano ang itsura ni Yusha — ang lalaking pinakasalan niya. Wala man lang nagsabi kung bata ba siya, matanda, o may kapansanan din. Basta’t isinama siya sa isang sira-sirang kubo sa dulo ng nayon, sa tabi ng basurahan ng palengke.

“Dito ka na titira,” sabi ni Yusha. Hindi ito malamig. Hindi rin ito masaya. Basta’t totoo.

Sa unang gabi, umupo ito sa tabi niya at nagtanong. “Ano ang gusto mong kainin?”

Zainab napaiyak. “Wala pa pong nagtanong niyan sa’kin.”

Lumipas ang mga linggo. Si Yusha, kahit wala sa itsura at ayos, ay naging kanlungan ni Zainab. Ipinapasyal siya sa tabi ng ilog, kinukuwentuhan ng mga bagay na hindi niya kailanman nakita.

“Ang langit ay kulay abo ngayon,” aniya. “Parang lungkot mo.”

“Pero bakit ang boses mo laging may ngiti?” tanong ni Zainab minsan.

“Dahil gusto kong may maramdaman kang magaan,” sagot nito.

Nagising ang damdamin ni Zainab. Hindi dahil sa porma, hindi dahil sa pera — kundi dahil sa unang beses sa kanyang buhay, may lalaking hindi nandidiri sa kanya.

Hanggang isang araw, nagpunta siya sa bayan para bumili ng asukal. May nagsalita sa likod niya.

“Hindi pa rin siya nagsasabi ng totoo, ano?”

Tinukoy ng boses ang asawa niya — at ang nagsalita ay mismong kapatid niyang si Aminah.

“Tingin mo mahal ka niya? Niloloko ka lang nun. Hindi siya pulubi, Zainab. Isa siyang anak ng politiko sa kabilang bayan. Tumakas lang ‘yan sa arranged marriage. Ginamit ka niya bilang panakip.”

Hindi makapagsalita si Zainab. Hindi niya alam kung anong mas masakit — ang pagsisinungaling ni Yusha o ang ideya na ginamit siya bilang libangan, isang sagabal, isang pantakas.

Pag-uwi niya, tahimik lang siya. At nang dumating si Yusha, hindi niya ito hinawakan.

“Sabihin mo sa akin,” bulong niya. “Totoo ba ang sinabi nila?”

Tahimik si Yusha.

“Hindi kita niloko sa pagmamahal,” aniya. “Pero may mga bagay akong itinago dahil akala ko, mas magiging masaya ka kung hindi mo na kailangang isipin.”

Lumuhod siya sa harap ni Zainab at inilahad ang katotohanan — anak siya ng isang pulitiko na gustong ipakasal sa anak ng isang warlord. Tumakas siya, at nakita niya si Zainab sa mosque, nagdarasal nang tahimik, nakaupo sa isang gilid habang pinagtatawanan ng mga bata.

“Sa gitna ng lahat ng kaguluhan ko, nakita kita. At ikaw ang unang taong tahimik pero malinaw. Ikaw ang unang taong totoo.”

At may sinabi pa si Yusha na tila nagpabago sa lahat.

“Sa lahat ng babae sa mundo, ikaw lang ang pinili ko. Hindi dahil naaawa ako — kundi dahil ikaw lang ang hindi kailangan ng mata para makita ang puso.”

Napaiyak si Zainab. “Sana sinabi mo noon pa. Sana hindi ko kailangang maramdaman na ginamit lang ako.”

“Hindi ka kailanman naging gamit. Ikaw ang dahilan kung bakit ko gustong maging totoo muli.”

Pagkalipas ng tatlong buwan, isang programa mula sa isang NGO ang lumapit kay Zainab. May libreng operasyon para sa mga taong may visual impairment. Si Yusha ang unang nag-volunteer.

Isinugod siya sa lungsod. Inoperahan. At sa unang pagkakataon, unti-unting nabuksan ang kanyang mata.

At sa kanyang unti-unting pagliliwanag, ang unang nakita niya — isang lalaki na walang marangyang kasuotan, walang ginto, walang kayamanan — pero may mga matang punung-puno ng pagmamahal.

Si Yusha. Hindi pulubi. Hindi anak ng politiko. Kundi isang lalaking, sa kabila ng lahat, ay pinili siya — isang bulag na babaeng tinalikuran ng lahat.

At sa liwanag na iyon, sa gitna ng lahat ng kasinungalingan, ang katotohanan lang ang naiwan: minahal siya. Totoo. Buo. At higit sa lahat, sa wakas… nakita rin siya.